Η Δρ. Γεωργία Ζούνη, ένα από τα πιο δραστήρια άτομα στον ελληνικό τουρισμό, τόσο σε ερευνητικό όσο και επαγγελματικό επίπεδο, μας μίλησε για τα τρία πράγματα που γνωρίζει πολύ καλά: Την τουριστική εκπαίδευση, το Marketing τουρισμού στη χώρα μας και φυσικά την πρωτοβουλία OpenTourism.
1. Ως άτομο που διδάσκετε στην τουριστική εκπαίδευση πως πιστεύετε ότι θα αλλάξει το «τοπίο» μετά την ίδρυση των δύο τμημάτων στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου;
Με την ίδρυση των δύο προπτυχιακών τμημάτων στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου καλύπτεται ένα δομικό κενό που υπήρχε χρόνια στην τουριστική εκπαίδευση της χώρας. Γιατί μέχρι σήμερα είχαμε το παράδοξο να παρέχονται υψηλότατου επιπέδου μεταπτυχιακές σπουδές σε Ανώτατα Ιδρύματα της χώρας, αλλά να μην υπάρχουν προπτυχιακές σπουδές σε αυτά για να δίνεται η δυνατότητα για μια αλληλουχία και συνέχεια σπουδών. Βέβαια εδώ θα πρέπει να αναγνωρίσουμε τη δουλειά που γινόταν από τα ελληνικά ΤΕΙ που πολλές φορές μέσα από πολλές δυσκολίες κι εμπόδια καλούνταν να καλύψουν το εν λόγω κενό.
Η συγκυρία είναι μοναδική. Κι αυτό το λέω με πλήρη γνώση καθώς φέτος συντάξαμε με ομάδα καταξιωμένων ακαδημαϊκών του τουρισμού και καταθέσαμε στο Υπουργείο Τουρισμού ολοκληρωμένη πρόταση για την Επαγγελματική Τουριστική Εκπαίδευση στην Ελλάδα, στα πλαίσια του έργου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εάν υλοποιηθεί θα οδηγήσει -μεταξύ άλλων- στην αναβάθμιση των ΑΣΤΕ, την ενδυνάμωση την επαγγελματική τουριστική εκπαίδευση και τον εκσυγχρονισμό αυτής με βάση τα διεθνή πρότυπα.
Με αυτή την εξέλιξη και με τα νέα δύο προπτυχιακά τμήματα τουρισμού, η Τουριστική Εκπαίδευση στη χώρα μας -τόσο η Ακαδημαϊκή όσο και η Επαγγελματική- θα περάσει σε μια νέα φάση, θα δυναμώσει και θα ολοκληρωθεί έτσι ώστε σύντομα να μπορεί να αποτελέσει συγκριτικό πλεονέκτημα της Ελλάδας σε επίπεδο χώρας, αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Από μια δυνατή Τουριστική Εκπαίδευση θα προκύψουν πολλαπλά οφέλη όχι μόνο για τους επαγγελματίες και τις επιχειρήσεις, αλλά και το πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο της χώρας, μιας και θα οδηγήσει σε μείωση του brain drain που πλέον αποτελεί ίσως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της κρίσης.
2. Αν δεν κάνουμε λάθος μετρήσαμε 7 – 8 μεταπτυχιακά που πλέον προσφέρουν αντίστοιχα Πανεπιστήμια και ΤΕΙ στον τουρισμό. Έχουν γίνει χωρίς αμφιβολία σε όλα αυτά τα εκπαιδευτικά ιδρύματα αξιόλογες προσπάθειες και διδάσκουν καταξιωμένοι ακαδημαϊκοί. Όμως μήπως τελικά θα υπάρξει «κορεσμός» με ένα τόσο μεγάλο αριθμό μεταπτυχιακών προγραμμάτων στον τουρισμό;
Κατά τη γνώμη μου δεν μπορεί να μιλάμε για κορεσμό όταν ο τουρισμός διεθνώς συνεχίζει να αναπτύσσεται με ταχύτερους ρυθμούς από την παγκόσμια οικονομία και να καταρρίπτει κάθε ρεκόρ. Από την άλλη πλευρά, με βάση τα στοιχεία της Eurostat (Απρίλιος 2017) μία στις δέκα επιχειρήσεις της Ευρώπης για το 2014 ανήκαν στον τουριστικό κλάδο. Αυτά τα 2,3 εκατομμύρια επιχειρήσεις απασχολούσαν περίπου 12,3 εκατομμύρια άτομα. Με αυτά τα δεδομένα προφανώς δεν μπορούμε να μιλάμε για κορεσμό ή για υπερπροσφορά ως προς τον αριθμό των μεταπτυχιακών προγραμμάτων στον τουρισμό στη χώρα μας.
Αυτό που θα πρέπει όμως να μας απασχολήσει εγκαίρως είναι:
- Να υπάρξει πρόβλεψη έτσι ώστε τα Προγράμματα αυτά να μην παρουσιάζουν επικαλύψεις, αλλά το καθένα να έχει ξεκάθαρο στόχο και τοποθέτηση στην αγορά.
- Το περιεχόμενο σπουδών αυτών των Προγραμμάτων να επικαιροποιείται συνεχώς με μαθήματα και πρακτικές που να ικανοποιούν τις σύγχρονες παγκόσμιες εξελίξεις στον κλάδο.
- Να υπάρξει τέλος πρόβλεψη για παροχή των Προγραμμάτων σε ξενόγλωσσα (αγγλόφωνα) κοινά ή από απόσταση.
3. Η εξ αποστάσεως (e – learning) εκπαίδευση κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το e-learning στη Διοίκηση Τουριστικών Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι είναι οι σπουδές του μέλλοντος. Συμφωνείτε;
Το να σπουδάζει κάποιος πλέον στο δικό σου χώρο και χρόνο χωρίς την ανάγκη μετακινήσεων και άρα να εξοικονομεί σημαντικό χρόνο και χρήμα είναι το ζητούμενο για τις μέρες μας και θα συνεχίσει να αυξάνει τα επόμενα χρόνια. Οι σπουδαστές σε αυτή την περίπτωση έχουν πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό από τον προσωπικό τους υπολογιστή, tablet καθώς και το κινητό τους τηλέφωνο. Ήδη τα πιο ανταγωνιστικά εκπαιδευτικά Ιδρύματα και προγράμματα της χώρας έχουν ξεκινήσει σιγά σιγά να εντάσσουν σύγχρονα και εύχρηστα εκπαιδευτικά λογισμικά εξ αποστάσεως ή μικτής μάθησης.
Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Πειραιώς στη Διοίκηση και Οργάνωση Τουριστικών Υπηρεσιών (http://ems.unipi.gr/) δημιουργήθηκε πριν τρία χρόνια στο πνεύμα της δια βίου μάθησης για να εφοδιάζει με κατάλληλες εξειδικευμένες γνώσεις, επαρκή εργαλεία και κυρίως διοικητικές δεξιότητες επαγγελματίες στο χώρο του τουρισμού. Στόχος του προγράμματος είναι να παράσχει ταχύρρυθμη θεωρητική και πρακτική εκπαίδευση σε άτομα που εργάζονται, επιθυμούν ή ενδιαφέρονται να εργαστούν στον τουριστικό κλάδο και προσφέρει:
- Αναγνώριση από θεσμικούς και επαγγελματικούς φορείς (π.χ. Υπουργείο Τουρισμού, ΕΟΤ, HORECA κ.λπ.)
- Πιστοποίηση από το Πανεπιστήμιο Πειραιώς
- Συνδυασμό θεωρίας και πρακτικής από κορυφαίους Πανεπιστημιακούς και έμπειρα στελέχη του χώρου
- Εφόδια για μία πετυχημένη καριέρα
Μάλιστα από φέτος εισαγάγαμε μια επιπρόσθετη καινοτομία για τα ελληνικά δεδομένα μιας και οι σπουδαστές μας που ολοκληρώνουν με επιτυχία το Diploma in Tourism, έχουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο 2ο έτος του BA (Hons) Tourism Management του Manchester Metropolitan University, με το οποίο συνάψαμε σημαντική στρατηγική συνεργασία.
4. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σοβαρές προσπάθειες στον τομέα του τουριστικού μάρκετινγκ στη χώρα μας. Είναι κάτι που λείπει από τον ελληνικό τουρισμό το marketing των τουριστικών προορισμών; Πιστεύετε ότι θα ήταν διαφορετική η «πορεία» του ελληνικού τουρισμού αν η Πολιτεία, αλλά και η τοπική αυτοδιοίκηση είχαν κατανοήσει νωρίτερα την αξία της έρευνας στο destination marketing και της εφαρμογής των αποτελεσμάτων του για τους τουριστικούς προορισμούς;
Η σημασία του Μάρκετινγκ για τον τουριστικό σχεδιασμό ενός προορισμού είναι μεγάλη. Συγκεκριμένα, το Μάρκετινγκ τουριστικών επιχειρήσεων ή περιοχών περιλαμβάνει τον προγραμματισμό, την εκτέλεση και τον έλεγχο όλων των δραστηριοτήτων που απευθύνονται στις εν ενεργεία και εν δυνάμει τουριστικές αγορές – στόχους. Ειδικότερα για την Έρευνα Μάρκετινγκ που με ρωτάτε η αξία της είναι αυταπόδεικτη αφού είναι εξ ορισμού είναι η μόνη λειτουργία που συνδέει τον καταναλωτή, τον πελάτη και το περιβάλλον με την επιχείρηση μέσω πληροφοριών. Συγκεκριμένα για τον τουρισμό, η Έρευνα Μάρκετινγκ συνεισφέρει στους τουριστικούς προορισμούς σε ουσιώδεις τομείς και λειτουργίες, όπως το άνοιγμα νέων τουριστικών αγορών, την αξιολόγηση της συμβατότητας του προορισμού με τις αγορές στόχους, τη μείωση της εποχικότητας, την αξιολόγηση και ανάπτυξη της εικόνας προορισμού, κοκ. Όμως, κι εδώ τα διεθνή στοιχεία δείχνουν ότι -γενικά- οι υπεύθυνοι και συμμέτοχοι του τουρισμού δεν εκτιμούν τη σημασία της έρευνας μάρκετινγκ και τη χρήση της γνώσης που παράγεται από αυτήν.
Εντούτοις, η συμβολή του Μάρκετινγκ στον τουρισμό έχει υποτιμηθεί ή παραποιηθεί, ή και έχει χρησιμοποιηθεί κατ’ άσχημο τρόπο αρκετές φορές και αυτά που σας λέω είναι τα αποτελέσματα όχι μόνο της ελληνικής πρακτικής, αλλά γενικότερα της διεθνούς δημοσιευμένης ακαδημαϊκής έρευνας. Πράγματι, μια επισκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας τουρισμού δείχνει πως η πλειοψηφία των επαγγελματιών διεθνώς αδυνατεί να εφαρμόσει τις τεχνικές και τα εργαλεία του Μάρκετινγκ στο χώρο και είναι δύσπιστοι απέναντι στη χρήση των συμπερασμάτων της έρευνας (Buhalis 2000, Gallarza 2015, Gursoy et al. 2017).
Επομένως, το ζήτημα της μη επαρκούς αναγνώρισης της αξίας του τουριστικού Μάρκετινγκ και της μη αξιοποίησης των δυνατοτήτων και εργαλείων που αυτό προσφέρει, δεν αποτελεί μόνο ελληνικό αλλά διεθνές πρόβλημα.
Κι εδώ ακριβώς προκύπτει το στοίχημα. Έστω και τώρα να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες και τα εργαλεία του Μάρκετινγκ στον τομέα του τουρισμού, τις τουριστικές επιχειρήσεις, αλλά και τους προορισμούς. Αναγάγοντας το γνωστό Δεκάλογο του Μάρκετινγκ από τον Καθηγητή κο Γ. Αυλωνίτη (ΟΠΑ) στον Τουρισμό, μπορούμε να προτείνουμε τον εξής ΔΕΚΑΛΟΓΟ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ MARKETING για τουριστικές επιχειρήσεις και προορισμούς.
Ο ΔΕΚΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ MARKETING από Δρ. Γεωργία Ζούνη
ΚΑΘΕ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ Ή ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΟΦΕΙΛΕΙ:
- ΣΥΝΕΧΩΣ ΝΑ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΑ ΝΕΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΥΣ ΠΕΛΑΤΕΣ, ΤΑ ΚΑΝΑΛΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ, ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
- ΝΑ ΕΧΕΙ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
- ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΞΕΙ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΤΜΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΓΟΡΩΝ – ΣΤΟΧΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕ ΑΥΤΕΣ
- ΝΑ ΕΝΘΑΡΡΥΝΕΙ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Ή ΤΟΥ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ
- ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΙ ΝΕΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ & ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΜΕ ΟΜΑΔΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΊΑ
- ΟΛΟΙ ΝΑ ΕΚΤΙΜΟΥΝ ΤΟΝ ΠΕΛΑΤΗ ΚΑΙ ΝΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ, ΤΗΝ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΖΗΤΑ, ΤΟ ΙΔΙΟ OFFLINE & ONLINE
- ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΞΕΙ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ MARKETING
- ΝΑ ΚΙΝΗΘΕΙ ΒΑΣΕΙ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ, ΚΑΤΑΛΛΗΛΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ
- ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΝΑ ΕΝΗΜΕΡΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΙ ΜΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ
- Ο ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΝΑ ΕΧΕΙ ΕΥΡΕΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΟΛΩΝ!
5. Είστε συνιδρύτρια του OpenTourism, που τα τελευταία χρόνια έχει οργανώσει εκδηλώσεις σε αρκετές περιοχές της χώρας και έχει γίνει σε μεγάλο βαθμό σημείο αναφοράς και διαλόγου για τον τομέα του τουρισμού. Ποια είναι τα μελλοντικά του σχέδια;
Το Opentourism αφορά σε ανοιχτές Συναντήσεις για τον Τουρισμό και αποτελεί μία πρωτοβουλία από ανθρώπους που αγαπούν και ασχολούνται με τον τουρισμό, ώστε να αποτελέσει σημείο αναφοράς και ανοιχτού διαλόγου για τον κλάδο του τουρισμού και όλα τα σχετικά θέματα που προκύπτουν. Δεν είναι σύλλογος, δεν είναι ΜΚΟ, είναι πρωτοβουλία με στόχο την αλλαγή της νοοτροπίας αντιμετώπισης του τουρισμού και διάχυση της γνώσης στους ανθρώπους και τις επιχειρήσεις του κλάδου. Τόσο οι συμμετέχοντες όσο κι οι ομιλητές του OpenTourism διαφέρουν (Υπουργοί, Εμπορικοί Ακόλουθοι χωρών, ξένοι ελληνολάτρες, επιχειρηματίες, Trivago, Expedia, κοκ) αλλά έχουν τουλάχιστον ένα κοινό: όλοι αγαπούν την Ελλάδα και τον τουρισμό μας και εργάζονται με όραμα για αυτόν, από επαγγελματίες έως απλές πρωτοβουλίες.
Πραγματοποιείται τακτικά σε πάνω από 16 προορισμούς στην Ελλάδα (αλλά πλέον και στην Κύπρο), φυσικά είναι δωρεάν η συμμετοχή και η πρόσκληση είναι ανοικτή σε κάθε ενδιαφερόμενο, με στόχο το άνοιγμα του τουρισμού στην κοινωνία.
Το OpenTourism ξεκίνησε αυθόρμητα μετά από συζητήσεις μιας μικρής ομάδας ατόμων, γρήγορα όμως αγκαλιάστηκε από πολλούς ανθρώπους που είναι πλέον μέλη της ομάδας σε όλη την Ελλάδα. Η ιδέα ήταν απλή: όλοι οι άνθρωποι που αγαπάμε και ασχολούμαστε με τον ελληνικό τουρισμό -ο καθένας από το πόστο του- να γνωριστούμε μεταξύ μας, να ενημερωνόμαστε για νέες τάσεις και εξελίξεις στο χώρο, αλλά και να προκύπτουν συνέργειες για έναν ποιοτικό ελληνικό τουρισμό.
Και στα πλαίσια αυτά κινούνται και τα μελλοντικά σχέδια του OpenTourism, να συνεχίσει προσθέτοντας περισσότερους προορισμούς στο χάρτη και έτσι να μεγαλώνει και να δυναμώνει η κοινότητα των περίπου 4.500 ανθρώπων που συμμετέχουν στις δράσεις του και να συνεχίσει να αποτελέσει σημείο αναφοράς και ανοιχτού διαλόγου για τον ελληνικό τουρισμό.
6. Σημαντικό χαρακτηριστικό του OpenTourism είναι το networking που γίνεται μεταξύ των συμμετεχόντων. Θεωρείτε ότι η επαγγελματική και η κοινωνική δικτύωση μέσω τέτοιων events ανοίγει προοπτικές επαγγελματικών συνεργασιών, αλλά και παίζει σημαντικό ρόλο στην επαγγελματική επιτυχία;
Όπως σας ανέφερα προηγουμένως, το Opentourism αφορά σε ανοιχτές συναντήσεις μεταξύ ανθρώπων που αγαπάνε και εργάζονται στον ευρύτερο τουριστικό τομέα, ώστε από τη γνωριμία μεταξύ τους να προκύψουν συνέργειες για ένα ποιοτικό ελληνικό τουρισμό.
Πλείστες εξάλλου έρευνες διεθνώς έχουν καταδείξει το πόσο σημαντική είναι η κοινωνική και επαγγελματική δικτύωση για μια επιτυχημένη δράση, π.χ. στην Κίνα για παράδειγμα το ποσοστό αυτό φτάνει στο 100%. Για τους ανθρώπους του τουρισμού, φοιτητές, ερευνητές, στελέχη ή επιχειρηματίες η δικτύωση λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός για τη διάχυση γνώσεων, τον έλεγχο ιδεών, τη συγκέντρωση νέων αντιλήψεων και συνεπακόλουθα το συνεχή εμπλουτισμό των ικανοτήτων τους.
Αυτό ακριβώς κάνει το OpenTourism. Μέσα από τις συναντήσεις με ανθρώπους με παρόμοια ενδιαφέροντα και προσέγγιση, χτίζονται γέφυρες συνεργασίας και όλοι μαζί συν-δημιουργούμε αξία για τον ελληνικό τουρισμό.
Πέρσι μάλιστα, το OpenTourism επιλέχθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και παρουσιάστηκε ως καλή πρακτική (best practice) δικτύωσης στον Τουρισμό στο 3ο Ευρω-Μεσογειακό Φόρουμ Τουρισμού, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μηχανισμού «Πρόγραμμα Διασυνοριακής Συνεργασίας στη Μεσόγειο» (ENPI CBC MED).
Εάν κι εσάς σας ενδιαφέρει να συμμετέχετε στις εκδηλώσεις, τη δικτύωση και να μαθαίνετε νέα από την κοινότητα συνδεθείτε με το OpenTourism: http://opentourism.gr/ & https://www.facebook.com/groups/opentourism/
Η Δρ. Γεωργία Ζούνη διδάσκει Τουριστικό και Ηλεκτρονικό Μάρκετινγκ στα μεταπτυχιακά Προγράμματα MBA Τουρισμού του Πανεπιστημίου Πειραιώς, στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Πολιτιστική Διαχείριση του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών με το University of Kent και το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, μιας και κατέχει διδακτορικό τίτλο (Ph.D) στο Τουριστικό Μάρκετινγκ.
Από το 2014 ασχολείται και με την ανάπτυξη του Προγράμματος εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Πειραιώς στη Διοίκηση και Οργάνωση Τουριστικών Επιχειρήσεων.
Έως σήμερα έχει συμβάλλει στην ακαδημαϊκή κοινότητα του Τουρισμού με επιστημονικές εργασίες σε διεθνή περιοδικά, εκδόσεις, κεφάλαια σε βιβλία μετά από κρίση και συμμετοχή σε διεθνή συνέδρια Μάρκετινγκ, όπως στο ετήσιο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Μάρκετινγκ (EMAC), στην οποία είναι και μέλος, αλλά και ως reviewer στις κορυφαίες ενώσεις του Μάρκετινγκ & του Μάνατζμεντ παγκοσμίως (Academy of Marketing Science, Academy of International Business Environment, Ευρωπαϊκή Ακαδημία Μάρκετινγκ κοκ).
Ταυτόχρονα, η επιστημονική της αναγνώριση περιλαμβάνει ότι είναι επιστημονικός κριτής (ad hoc reviewer) σε διεθνή περιοδικά του Μάρκετινγκ & Τουρισμού.
